Aardbevingen-gaswinning heeft de laatste jaren veel aandacht gekregen in Nederland, vooral in Groningen. Vaak denken mensen bij aardbevingen aan verre landen, met beelden van ingestorte huizen en trillende grond. Maar een beving kan ook in eigen land gebeuren door wat er diep onder de grond gebeurt. Hoe ontstaat dat schokkende gevoel in de bodem en waarom zijn sommige plekken extra gevoelig voor bevingen? In deze blog lees je op een heldere manier uit waar aardbevingen door komen, hoe de aarde beweegt en wat de invloed van gasboringen is.
De aarde als een reusachtige puzzel
De bodem waarop we lopen bestaat niet uit een enkel stuk steen, maar uit losse delen. Deze delen noemen we platen. Ze liggen als een puzzel tegen elkaar aan. De stukken van deze puzzel worden aardplaten genoemd. Ze zitten niet helemaal vast, maar bewegen ieder jaar een klein stukje langs elkaar. Dit lijkt heel langzaam, maar over duizenden jaren schuift het landschap hierdoor. Op de plekken waar de stukken tegen elkaar aan liggen, ontstaan breuklijnen. Langs die lijnen kan er veel spanning ontstaan omdat de platen soms blijven haken aan elkaar. Vergelijk het met twee ruwe stukken hout die langs elkaar glijden: soms blijven ze even hangen, tot er plots iets losschiet. Op dat moment kan een aardbeving optreden.
Opbouw van spanning en plotselinge schokken
Wanneer twee aardplaten tegen elkaar wrijven, wordt er spanning opgebouwd. Dit gebeurt diep onder de grond, soms wel tientallen kilometers diep. Deze spanning bouwt zich over jaren of zelfs eeuwen op. Uiteindelijk is de kracht zo groot dat de platen losschieten en de spanning in één keer vrijkomt. Dit zorgt voor een schokgolf, een golf van energie die door de aarde reist en het aardoppervlak laat bewegen. Omdat de beving zo ineens plaatsvindt, voelen mensen het als een schokkende of trillende beweging. Het epicentrum is het punt direct boven de plaats waar de schok ontstaat. Daar worden de bevingen het sterkst gevoeld en kunnen gebouwen schade oplopen. In andere gebieden zijn de trillingen vaak minder krachtig, maar soms reiken ze tot ver buiten het epicentrum.
Aardbevingen door gaswinningen in Nederland
Bij sommige aardbevingen in Nederland heeft de mens een rol. Sinds de jaren zestig wordt er in Groningen gas uit de grond gehaald. Door deze gaswinning verandert de druk in de ondergrond. De bodem trekt zich langzaam samen door het weghalen van het gas. Hierdoor ontstaan er kleine scheurtjes en kan de spanning in de bodem plotseling vrijkomen. Dit noemen we geïnduceerde bevingen: aardbevingen die veroorzaakt worden door activiteiten van mensen, zoals gasboringen of het oppompen van water. De aardbevingen als gevolg van gaswinning zijn meestal minder krachtig dan natuurlijke bevingen langs breuklijnen. Toch kunnen ze schade veroorzaken aan huizen en gebouwen. Dit komt doordat de bodem in het noorden zanderig en los is, waardoor de kracht makkelijker doorgeeft aan wat erop staat. Voor veel mensen in Groningen is dit een dagelijkse realiteit.
Aardbevingen overal in de wereld
Hoewel Nederland vooral schrikte van de bevingen in Groningen, komen aardbevingen wereldwijd voor. Gebieden langs grote plaatranden, zoals langs de westkust van Amerika, Japan en Indonesië, hebben er het vaakst mee te maken. In deze gebieden zijn de platen constant in beweging. Hierdoor komen krachtige bevingen vaker voor, met soms grote gevolgen. Elk jaar zijn er duizenden schokken op aarde. De meeste zijn te zwak om te voelen, maar af en toe vindt er een grote beving plaats. In landen als Turkije en Mexico gebeurt dat vaker dan in Europa. Maar ook in plekken waar je het niet direct verwacht, zoals Nederland, kunnen plaatbewegingen of gaswinning leiden tot schade en onzekerheid.
Meest gestelde vragen over het ontstaan van een aardbeving
Wat is het verschil tussen een natuurlijke aardbeving en een beving door gaswinning?
Een natuurlijke aardbeving ontstaat als gevolg van de beweging van aardplaten diep in de aarde. Een aardbeving door gaswinning is het gevolg van menselijk handelen, waarbij gas uit de ondergrond wordt gehaald en hierdoor de druk in de bodem verandert.
Hoe kan het dat een kleine beving toch schade kan veroorzaken?
Ook een lichtere aardbeving kan schade aan gebouwen geven als de bodem zacht is of als huizen niet stevig genoeg zijn gebouwd. In Groningen zijn huizen vaak niet gemaakt om trillingen te weerstaan.
Waarom zijn sommige landen gevoeliger voor bevingen dan andere?
Landen die liggen op de rand van aardplaten hebben meer kans op zware aardbevingen. Hier bewegen de platen het sterkst. Voorbeelden zijn Japan, Chili en Indonesië.
Wat kun je doen als er een aardbeving plaatsvindt?
Bij een beving is het verstandig om naar een stevige plek te gaan, bijvoorbeeld onder een tafel. Blijf weg van ramen en schoorstenen. Wacht tot het trillen stopt voordat je naar buiten gaat.
