Nederland heeft tientallen actieve waterstofprojecten lopen, verspreid over de hele keten: van productie en opslag tot transport en gebruik in industrie, mobiliteit en de gebouwde omgeving. Het Nationaal Waterstof Programma biedt via zijn kennisbank een centraal overzicht van deze projecten, zowel nationaal als wereldwijd. Hieronder vind je de belangrijkste typen projecten, wat ze inhouden en waar ze zich bevinden.
Waarom Nederland vooroploopt met waterstofprojecten
Nederland heeft een aantal kenmerken die het land geschikt maken als waterstofhub. De Rotterdamse haven is een van de grootste in Europa en biedt een logisch startpunt voor de import en distributie van groene waterstof. Daarnaast heeft Nederland al een uitgebreid gasnetwerk dat deels omgebouwd kan worden voor waterstoftransport. De combinatie van industrie, haven en bestaande infrastructuur maakt dat er hier relatief snel grote stappen gezet kunnen worden.
De rijksoverheid heeft waterstof aangewezen als sleuteltechnologie in de energietransitie. Via het Nationaal Waterstof Programma, een samenwerking tussen overheid, bedrijven en kennisinstellingen, worden projecten ondersteund, gevolgd en ontsloten voor het publiek.
Soorten waterstofprojecten in Nederland
De Nederlandse waterstofprojecten zijn grofweg in te delen in een paar categorieën:
- Productie van groene waterstof: via elektrolyse met behulp van hernieuwbare energie, zoals windenergie op zee. Projecten als NortH2 (Groningen) en HyCC (Amsterdam) richten zich op grootschalige groene waterstofproductie.
- Import en opslag: Nederland wil ook groene waterstof importeren uit landen met goedkopere hernieuwbare energie, zoals Marokko, Chili of Australië. De Rotterdamse haven speelt daarin een centrale rol via projecten onder de noemer H2global en soortgelijke initiatieven.
- Transport via leidingen: Gasunie werkt aan een landelijk waterstofnetwerk, de “nationale waterstofbackbone”, dat industrieclusters met elkaar verbindt. Dit netwerk is grotendeels gebaseerd op bestaande aardgasinfrastructuur.
- Industrieel gebruik: Grote industriële afnemers zoals staalfabrieken, chemiebedrijven en raffinaderijen werken aan de overstap van grijze naar groene waterstof. In de Eemshaven, Rotterdam en Terneuzen zijn meerdere van dit soort projecten actief.
- Mobiliteit: Waterstof wordt ingezet voor zwaar transport, zoals bussen, vrachtwagens en treinen. Er zijn projecten voor tankstations voor waterstofvoertuigen, onder meer langs de snelwegen en bij distributiecentra.
- Gebouwde omgeving en warmte: In een aantal proefwijken en pilots wordt onderzocht of waterstof een rol kan spelen in de verwarming van woningen, als alternatief voor aardgas.
Bekende waterstofprojecten op een rij
Een aantal projecten verdient speciale vermelding omdat ze vaak worden aangehaald in het Nederlandse waterstofbeleid:
- NortH2: Een project in Groningen, geleid door Shell, RWE, Equinor en Gasunie, gericht op het opwekken van groene waterstof met windenergie op de Noordzee. Het doel is naar schatting rond 2030 een capaciteit van meerdere gigawatt te bereiken.
- HyCC / Djewels: In de Botlek (Rotterdam) en de Eemshaven worden grote elektrolysers gebouwd om groene waterstof te produceren voor de industrie.
- Hydrogen Delta: Een clusterproject in de Rotterdamse haven dat productie, gebruik en transport van waterstof bij elkaar brengt voor de energie-intensieve industrie.
- Tata Steel waterstofpilot: In IJmuiden onderzoekt Tata Steel hoe staal geproduceerd kan worden met waterstof in plaats van kolen, als onderdeel van de verduurzaming van de staalproductie.
- Waterstoftrein Arriva: In de provincies Groningen en Fryslân rijden al waterstoftreinen als onderdeel van een pilot, waarbij de afhankelijkheid van dieseltreinen op niet-geëlektrificeerde trajecten wordt verminderd.
Waar vind je een compleet overzicht van waterstofprojecten?
Het Nationaal Waterstof Programma beheert een publiek toegankelijke kennisbank op nationaalwaterstofprogramma.nl. Daar vind je overzichten, projectkaarten, gidsen en databanken van zowel Nederlandse als internationale waterstofprojecten. Dit is de meest actuele en gezaghebbende bron als je wilt weten welke projecten er lopen, waar ze zich bevinden en wie erbij betrokken zijn.
Naast deze kennisbank publiceert de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) ook informatie over subsidies en regelingen die aan waterstofprojecten gekoppeld zijn, zoals de SDE++-regeling voor hernieuwbare energieproductie.
Uitdagingen bij de uitvoering van waterstofprojecten in Nederland
Niet alles verloopt vlekkeloos. Een terugkerend knelpunt is de beschikbaarheid van voldoende goedkope hernieuwbare elektriciteit voor de productie van groene waterstof. Elektrolyse verbruikt veel stroom, en zolang die stroom niet volledig groen en goedkoop is, blijft de kostprijs van groene waterstof hoog vergeleken met aardgas of grijze waterstof.
Daarnaast kampen sommige grote projecten met vertraging door vergunningstrajecten, netcongestie op het elektriciteitsnet en onzekerheid over langetermijnvraag vanuit de industrie. Investeerders willen zekerheid over afnemers voordat ze grote sommen geld inzetten, terwijl afnemers op hun beurt wachten tot de prijs daalt. Dit kip-ei-probleem is een bekend struikelblok in de waterstofmarkt.
Veelgestelde vragen over waterstofprojecten in Nederland
Hoeveel waterstofprojecten zijn er in Nederland?
Het exacte aantal wisselt doordat projecten starten, samengevoegd worden of stoppen. Via de kennisbank van het Nationaal Waterstof Programma zijn tientallen projecten gedocumenteerd, verspreid over alle fases van de keten.
Welke regio’s zijn het meest actief?
De grootste concentratie waterstofprojecten bevindt zich in de Rotterdamse haven, de Eemshaven (Groningen), de Zeeuws-Vlaamse industrie rond Terneuzen en het Noorden van het land, mede dankzij de nabijheid van offshore windparken.
Kan ik als particulier of klein bedrijf meedoen?
Dat hangt af van het project. Sommige pilots in de gebouwde omgeving zoeken deelnemende huishoudens of lokale bedrijven. De RVO en gemeentelijke projectwebsites zijn daarvoor het startpunt.
Is groene waterstof al rendabel in Nederland?
Op dit moment nog niet op grote schaal, zonder subsidie. De verwachting is dat de kostprijs daalt naarmate elektrolysecapaciteit opschaalt en de prijs van hernieuwbare energie verder daalt. Naar schatting rond 2030 tot 2035 kan groene waterstof in bepaalde toepassingen concurrerend worden met fossiele alternatieven, mits het beleid stabiel blijft.
Nederland heeft de ambitie, de ligging en de infrastructuur om een serieuze waterstofspeler te worden. De komende jaren laten zien in hoeverre de projecten die nu in de startblokken staan ook daadwerkelijk op schaal worden gebracht.
