De provincie Groningen telt tien gemeenten, verspreid over het noordoosten van Nederland. Door een reeks gemeentelijke herindelingen in de afgelopen decennia is het aantal gemeenten sterk teruggebracht: vroeger waren dat er nog ruim dertig. De tien huidige gemeenten variëren sterk in oppervlakte en inwoneraantal, van kleine gemeenten met iets meer dan tienduizend inwoners tot de stad Groningen met meer dan tweehonderdduizend inwoners.
Overzicht van de gemeenten in de provincie Groningen
Hieronder staan de tien gemeenten van de provincie Groningen, met hun inwoneraantal en oppervlakte zoals bekend uit openbare bronnen (Wikipedia, gebaseerd op CBS-gegevens).
| Gemeente | Inwoners (ca.) | Oppervlakte (km²) |
|---|---|---|
| Groningen | ~235.000 | ~197 |
| Westerkwartier | 65.065 | 362,69 |
| Stadskanaal | 32.110 | 117,64 |
| Veendam | 27.826 | 76,00 |
| Pekela | 12.565 | 49,04 |
| Midden-Groningen | ~60.000 | ~349 |
| Oldambt | ~38.000 | ~393 |
| Eemsdelta | ~46.000 | ~473 |
| Het Hogeland | ~47.000 | ~693 |
| Pekela | 12.565 | 49,04 |
De inwonersaantallen en oppervlakten van de jongere fusiegemeenten (zoals Eemsdelta en Het Hogeland) zijn schattingen rond 2024-2025, omdat deze gemeenten nog relatief kort bestaan en cijfers kunnen afwijken. De exacte en meest actuele cijfers vind je bij het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek).
Welke gemeenten zijn er in de provincie Groningen?
De tien gemeenten zijn: Groningen, Westerkwartier, Het Hogeland, Eemsdelta, Midden-Groningen, Oldambt, Stadskanaal, Veendam, Pekela en Westerwolde. Elk van deze gemeenten heeft een eigen gemeentebestuur met een burgemeester, wethouders en een gemeenteraad. De provinciale overheid in Groningen werkt op een hoger schaalniveau en houdt toezicht op de gemeenten.
Westerwolde is de meest zuidoostelijke gemeente en grenst aan Duitsland. Het Hogeland en Eemsdelta liggen in het noorden en grenzen aan de Waddenzee. De gemeente Groningen is veruit de grootste naar bevolking en vervult de rol van provinciehoofdstad.
Grote herindelingen: van dertig naar tien gemeenten
Tot in de jaren negentig telde de provincie Groningen nog meer dan dertig gemeenten. Sindsdien heeft de provincie meerdere grote herindelingsrondes doorgemaakt. Kleine gemeenten fuseerden om bestuurskracht te vergroten en kosten te besparen. De meest recente grote fusies vonden plaats in 2019 en 2021. In 2019 ontstonden Het Hogeland (uit de gemeenten Bedum, De Marne, Winsum en Eemsmond), Westerkwartier (uit Grootegast, Leek, Marum en Zuidhorn) en Midden-Groningen (uit Hoogezand-Sappemeer, Slochteren en Menterwolde). In 2021 fuseerden Appingedam, Delfzijl en Loppersum tot de nieuwe gemeente Eemsdelta.
Het gevolg is dat sommige inwoners nu in een gemeente wonen met een heel andere naam dan voorheen, en te maken hebben met een nieuw gemeentekantoor en een nieuwe gemeenteraad. Voor dagelijkse zaken als een paspoort aanvragen of een vergunning regelen, is het goed om te weten bij welke gemeente je nu hoort.
Kleinste en grootste gemeenten in Groningen
Pekela is de kleinste gemeente van de provincie, zowel naar inwoneraantal (ruim 12.500) als naar oppervlakte (ongeveer 49 km²). Het is een voormalige veenkoloniale gemeente langs het Pekelderdiep. De gemeente Groningen is de grootste naar inwoners. Naar oppervlakte spant Het Hogeland de kroon met naar schatting bijna 700 km².
Die grote verschillen in schaal zorgen er ook voor dat gemeenten heel andere vraagstukken kennen. Groningen als universiteitstad heeft te maken met studentenhuisvesting en mobiliteit. Dunbevolkte gemeenten als Oldambt of Westerwolde worstelen vaker met krimp, vergrijzing en bereikbaarheid van voorzieningen.
Wat doet een gemeente in de provincie Groningen?
Gemeenten in Groningen zijn verantwoordelijk voor taken als het verlenen van bouw- en omgevingsvergunningen, de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), jeugdhulp, bijstandsuitkeringen en het beheer van wegen, riolering en openbaar groen. Sinds de decentralisaties van 2015 hebben gemeenten er flink wat taken bij gekregen, waaronder jeugdzorg en begeleiding van mensen met een beperking.
In de provincie Groningen spelen naast die landelijke taken ook regionale thema’s een grote rol. Denk aan de afbouw van de gaswinning en de aardbevingsproblematiek in de regio rondom Loppersum en Delfzijl, de aanpak van bodemdaling en de versterking van woningen. Gemeenten als Eemsdelta en Het Hogeland werken daarvoor nauw samen met de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) en de provincie.
Samenwerking tussen de Groningse gemeenten
De tien gemeenten werken op veel gebieden samen, vaak in gemeenschappelijke regelingen. Voorbeelden zijn de Omgevingsdienst Groningen (voor vergunningen en toezicht op milieu), de GGD Groningen (voor publieke gezondheidszorg) en diverse sociale werkvoorzieningsbedrijven. Regionale samenwerking helpt om taken efficiënter uit te voeren dan elke gemeente afzonderlijk zou kunnen.
De provincie Groningen coördineert en financiert een deel van die samenwerking en stelt provinciaal beleid vast op terreinen als ruimtelijke ordening, natuur en infrastructuur. Gemeenten moeten hun bestemmingsplannen (tegenwoordig omgevingsplannen) afstemmen op dat provinciale beleid.
Ben je benieuwd bij welke gemeente een specifiek dorp of woonplaats hoort? De website van de betreffende gemeente of het CBS biedt een actueel overzicht per postcode of plaatsnaam. Dat is handig als je bijvoorbeeld net verhuisd bent of wilt weten waar je een vergunning moet aanvragen.
