Aletta Jacobs had zelf geen kinderen. De bekende Nederlandse arts en feministe, die leefde van 1854 tot 1929, trouwde in 1892 met de politicus en journalist Carel Victor Gerritsen, maar het echtpaar kreeg geen levend kind dat opgroeide. Jacobs groeide zelf op in een groot gezin: zij was de achtste van uiteindelijk elf kinderen van haar vader Abraham Jacobs en haar moeder Anna de Jongh.
Wie zoekt naar “Aletta Jacobs kinderen” wil dus eigenlijk twee dingen weten: had zij zelf nakomelingen, en in welk gezin groeide zij op? Beide vragen komen hieronder aan bod.
Het gezin waarin Aletta Jacobs opgroeide
Aletta Henriëtte Jacobs werd op 9 februari 1854 geboren in Sappemeer, in de provincie Groningen. Haar vader Abraham Jacobs was plattelandsarts, en haar moeder heette Anna de Jongh. Het gezin telde uiteindelijk elf kinderen, van wie Aletta de achtste was. Dat grote gezin speelde een grote rol in haar leven: haar vader steunde haar ambitie om te studeren en te worden wat ze wilde, op een moment dat dat voor vrouwen uitzonderlijk was.
Doordat zij opgroeide tussen zoveel broers en zussen, was Aletta van jongs af aan gewend aan een levendige, stimulerende omgeving. Haar vader liet haar meelopen in zijn praktijk, wat haar interesse in de geneeskunde aanwakkerde. Zonder dat warme en open gezin was haar latere carrière als eerste vrouwelijke arts in Nederland wellicht nooit mogelijk geweest.
Had Aletta Jacobs zelf kinderen?
Aletta Jacobs had zelf geen kinderen die zij zag opgroeien. Zij trouwde in 1892 met Carel Victor Gerritsen, een liberaal politicus en zakenman die haar werk steunde. Het koppel was in veel opzichten een gelijkwaardig duo: Gerritsen deelde haar progressieve ideeën over vrouwenrechten en persoonlijke vrijheid.
Jacobs beviel wel van een kind, een zoontje, maar dat kind stierf kort na de geboorte. Dit verlies was voor haar en Gerritsen een pijnlijke ervaring. Daarna kreeg het echtpaar geen verdere kinderen meer. Carel Gerritsen overleed in 1905, waarna Aletta Jacobs als weduwe verder leefde en werkte tot haar eigen dood in 1929.
Waarom kinderloos zijn juist bij haar naam past
Het is opvallend dat Aletta Jacobs, die zo nauw verbonden is met de rechten van vrouwen over hun eigen lichaam en leven, zelf de keuze had om haar leven anders in te richten dan de meeste vrouwen van haar tijd. Zij pleitte voor toegang tot anticonceptie en hielp vrouwen uit arme buurten in Amsterdam via haar spreekuur met geboortebeperking. Dat was in haar tijd een radicale en controversiële daad.
Haar kinderloosheid was dus geen bewuste maatschappelijke keuze in de ideologische zin, maar het verlies van haar pasgeboren zoontje en het uitblijven van verdere zwangerschappen maakten haar leven zonder kinderen. Zij wijdde die energie aan haar praktijk, aan het vrouwenkiesrecht en aan internationale vredesbewegingen.
De erfenis die zij naliet
Aletta Jacobs liet geen biologische kinderen na, maar haar nalatenschap is enorm. Zij was de eerste vrouw in Nederland die officieel medicijnen studeerde en de eerste vrouwelijke arts. Zij voerde het eerste georganiseerde spreekuur voor armere vrouwen over anticonceptie in Europa. En zij streed decennialang voor het vrouwenkiesrecht, dat in Nederland in 1919 werd ingevoerd, kort voor haar overlijden in 1929.
In die zin zijn de generaties vrouwen die na haar kwamen en profiteerden van de rechten die zij bevocht, misschien haar meest tastbare erfenis. Geen kinderen van haar eigen bloed, maar een wereld die er voor vrouwen een beetje anders uitzag dan toen zij in 1854 in Sappemeer ter wereld kwam als het achtste kind in een gezin van elf.
