De eerste aardbeving door gaswinning in Groningen deed zich voor in 1986. Sindsdien groeide het probleem langzaam maar zeker uit tot een van de grootste maatschappelijke kwesties in de Nederlandse geschiedenis. De historie van aardbevingen in Groningen is onlosmakelijk verbonden met de winning van aardgas, en die begint al decennia eerder.
De ontdekking van het Groningse gasveld
In 1959 ontdekte de NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij) bij Slochteren een enorm gasveld. Het bleek het grootste aardgasveld van Europa. Nederland was enthousiast: hier lag een enorme energiebron direct onder de eigen grond. Vanaf de jaren zestig begon de grootschalige gaswinning. Het gas leverde Nederland tientallen jaren lang enorme inkomsten op.
Wat niemand toen goed voorzag, was wat er met de bodem zou gebeuren. Als gas uit de grond wordt gehaald, daalt de druk in het gesteente diep onder de aarde. Daardoor kan de bodem inklinken en verschuiven. Precies dat mechanisme ligt aan de basis van de aardbevingen die later zouden volgen.
1986: de eerste beving
In 1986 voelde Groningen voor het eerst een aardbeving die werd veroorzaakt door de gaswinning. Dit soort bevingen noem je geïnduceerde bevingen: ze ontstaan niet door natuurlijke platentektoniek, maar door menselijk ingrijpen in de ondergrond. De bevingen in Groningen zijn ondiep, op een diepte van ongeveer 3 kilometer. Daardoor worden ze bovengronds sterker gevoeld dan diepere bevingen met dezelfde kracht.
De eerste jaren nam de politiek het probleem niet serieus. Lange tijd hield men vol dat de gaswinning geen aardbevingen kon veroorzaken, of dat de link in ieder geval niet bewezen was. Ondertussen registreerde het KNMI steeds meer bevingen in de regio.
Hoe werkt een geïnduceerde aardbeving?
Diep onder Groningen zit het aardgas opgesloten in poreus gesteente. Wanneer dat gas wordt weggehaald, verliest het gesteente zijn stevigheid en zakt het langzaam in. Dat geeft spanning op breuklijnen in de bodem. Op een gegeven moment is die spanning te groot en schiet de aardkorst plotseling een stukje door. Dat voel je bovengronds als een beving.
De Groningse ondergrond heeft een extra nadeel: de bodemlagen boven het gasveld zijn relatief slap. Dat versterkt de trillingen op het maaiveld. Huizen, kerken en andere gebouwen in de regio zijn daar historisch gezien niet op gebouwd en kunnen slecht tegen die trillingen.
2012 en 2013: het omslagpunt
Op 16 augustus 2012 trof een beving met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter het dorp Huizinge. Dit was op dat moment de zwaarste geregistreerde beving door gaswinning in Nederland. Het was een duidelijk signaal dat het ernst was.
Begin 2013 nam het aantal bevingen plotseling sterk toe in zowel aantal als omvang. Er ontstond grote schade aan woningen, boerderijen, kerken en andere gebouwen. Duizenden Groningers meldden schade. Het vertrouwen in de overheid en de NAM brokkelde snel af. Mensen voelden zich niet gehoord en niet geholpen.
Afbouw van de gaswinning
Onder druk van de toenemende schade, wetenschappelijke rapporten en maatschappelijk verzet begon de overheid de gaswinning stap voor stap te verminderen. Het was een trage en moeizame weg. Economische belangen speelden lange tijd een grote rol in de besluitvorming.
Uiteindelijk besloot het kabinet dat de gaswinning uit het Groningenveld volledig moest stoppen. In 2023 werd de gaskraan definitief dichtgedraaid. Daarmee kwam een einde aan meer dan zestig jaar gaswinning uit het Groningse veld.
Wat blijft er over na decennia gaswinning?
De gevolgen van de aardbevingen in Groningen zijn groot en blijven nog jaren merkbaar. Tienduizenden woningen zijn beschadigd. Veel bewoners kampen nog steeds met onzekerheid over de veiligheid van hun huis. Schadeafhandeling en versterking van gebouwen lopen tot op de dag van vandaag door.
De bodem daalt nog steeds na, ook nu de winning is gestopt. Seismologen verwachten dat de bevingen de komende jaren geleidelijk zullen afnemen, maar helemaal verdwijnen zal de onrust in de ondergrond niet van de ene op de andere dag. De aardbevingen in Groningen laten een diepe maatschappelijke en fysieke wond achter in de regio.
Veelgestelde vragen over de aardbevingen in Groningen
Wanneer begon de geschiedenis van aardbevingen in Groningen?
De eerste aardbeving die werd veroorzaakt door gaswinning in Groningen vond plaats in 1986. Daarna nam het aantal bevingen geleidelijk toe, met een duidelijke piek rond 2012 en 2013.
Wat was de zwaarste aardbeving in Groningen?
De zwaarste geregistreerde beving door gaswinning in Groningen vond plaats op 16 augustus 2012 bij Huizinge. De kracht was 3,6 op de schaal van Richter.
Waarom zijn bevingen in Groningen zo schadelijk, ook al zijn ze niet zo zwaar?
Aardbevingen in Groningen zijn ondiep, op ongeveer 3 kilometer diepte. Daardoor worden ze bovengronds sterker gevoeld. Daarbij is de Groningse bodem relatief slap, wat trillingen versterkt. Gebouwen in de regio zijn historisch niet gebouwd om dit soort krachten op te vangen.
Is de gaswinning in Groningen nu helemaal gestopt?
Ja. In 2023 is de gaswinning uit het Groningse gasveld definitief beëindigd. Daarmee hoopt de overheid dat het aantal aardbevingen in de regio op termijn zal afnemen.
Gaan de aardbevingen in Groningen nu snel stoppen?
Wetenschappers verwachten dat de bevingen geleidelijk zullen afnemen nu de gaswinning is gestopt. Maar de bodem blijft nog een tijd nawerken. De bevingen zullen niet van de ene op de andere dag verdwijnen.
