Aletta Jacobs staat vol verrassende weetjes. Ze was de eerste vrouw in Nederland die officieel werd toegelaten tot de universiteit, de eerste vrouwelijke arts en de eerste vrouw die in ons land een apotheek mocht openen. Maar achter die grote “eerste keren” zitten nog veel meer opmerkelijke details die je misschien nog niet kende.
Ze moest persoonlijk toestemming vragen aan de minister
Aletta Jacobs kon niet zomaar inschrijven aan de universiteit. Omdat vrouwen daar in de jaren zeventig van de negentiende eeuw officieel geen toegang toe hadden, schreef ze een brief aan de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken. Hij gaf haar persoonlijk toestemming om als toehoorder colleges te volgen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Dat was in 1871. Ze was op dat moment nog een tiener.
Later regelde ze ook officiële inschrijving als student, niet alleen als toehoorder. Ze zorgde er zo voor dat de deur die zij openduwde, voor andere vrouwen daarna niet meer dichtging.
Haar vader geloofde als een van de eersten in haar
Aletta Jacobs groeide op in een groot doktersgezin in Sappemeer. Haar vader was arts en steunde haar wens om ook arts te worden, op een moment dat vrijwel niemand dat normaal vond voor een vrouw. Het was hij die haar aanmoedigde de brief naar de minister te schrijven. Zonder die steun van thuis was haar loopbaan misschien nooit van de grond gekomen.
Weetjes over Aletta Jacobs: de strijd voor het vrouwenkiesrecht
Naast haar werk als arts was Aletta Jacobs een van de drijvende krachten achter het vrouwenkiesrecht in Nederland. Ze vroeg in 1883 haar naam in te schrijven op de kiezerslijst, met als argument dat ze belasting betaalde en dus ook stemrecht verdiende. Dat verzoek werd afgewezen, maar ze gaf niet op. Ze reisde de wereld over om te spreken over vrouwenrechten en legde contact met suffragettes in andere landen, waaronder de bekende Amerikaanse activiste Susan B. Anthony.
Het vrouwenkiesrecht in Nederland werd uiteindelijk in 1919 ingevoerd. Aletta Jacobs heeft dat nog meegemaakt.
Ze opende de eerste geboorteregeling-spreekuren ter wereld
Als arts in Amsterdam richtte Aletta Jacobs een spreekuur in voor arme vrouwen. Daar gaf ze voorlichting over anticonceptie, iets wat in die tijd niet alleen ongebruikelijk was maar ook omstreden. Historici beschouwen dit als een van de vroegste georganiseerde vormen van geboortebeperking ter wereld. Ze was ervan overtuigd dat vrouwen zelf moesten kunnen bepalen hoeveel kinderen ze kregen.
Ze trouwde laat en op haar eigen voorwaarden
Aletta Jacobs trouwde in 1892 met de politicus en journalist Carel Victor Gerritsen. Opvallend: ze behield haar eigen achternaam, wat in die tijd zeer ongebruikelijk was. Het koppel deelde progressieve ideeën over gelijkwaardigheid in het huwelijk. Ze hadden één kindje samen, maar dat overleed kort na de geboorte.
Ze schreef haar eigen levensverhaal op
Aletta Jacobs legde haar ervaringen vast in haar memoires, in het Nederlands verschenen als “Herinneringen”. Daarin beschrijft ze niet alleen haar strijd voor vrouwenrechten, maar ook het dagelijks leven als vrouwelijke arts in een tijd dat patiënten soms weigerden bij een vrouw op consult te komen. Die memoires gelden tot op de dag van vandaag als een belangrijke historische bron.
Haar gezicht stond op het bankbiljet
Aletta Jacobs is een van de weinige Nederlanders wier portret op een bankbiljet heeft gestaan. De Nederlandsche Bank bracht in 1997 een biljet van honderd gulden uit met haar beeltenis erop. Dat was kort voor de invoering van de euro. Het was een erkenning van haar betekenis voor de Nederlandse geschiedenis.
Aletta Jacobs overleed in 1929. Haar leven laat zien dat één persoon, door vasthoudenheid en moed, echt iets kan veranderen voor generaties na haar. De weetjes over Aletta Jacobs zijn dan ook meer dan trivia: ze laten stuk voor stuk zien hoe groot haar invloed werkelijk was.
