Aardgas in Nederland heeft een bijzondere geschiedenis. Het land beschikt over een van de grootste aardgasvelden van Europa, dat decennialang de energievoorziening van miljoenen huishoudens mogelijk maakte. Tegelijkertijd is aardgas in Nederland nu onderwerp van een ingrijpende omschakeling: de winning wordt afgebouwd en het land stapt stap voor stap over op andere energiebronnen.
De ontdekking van aardgas in Nederland
In 1948 vond de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) voor het eerst aardgas, in de omgeving van Coevorden. Drie jaar later, in 1951, werden de eerste huizen in Nederland aangesloten op het aardgas. Dat was een bescheiden begin. De echte doorbraak kwam in 1959, toen bij Slochteren (Groningen) een enorm aardgasveld werd ontdekt, het zogenoemde Groningenveld. Dit bleek een van de grootste aardgasvelden ter wereld en veranderde de energiepositie van Nederland volledig.
Na de ontdekking bij Slochteren groeide de aardgasinfrastructuur snel. In de jaren zestig en zeventig werden in hoog tempo huishoudens, bedrijven en de industrie aangesloten op het gasnet. Gas werd goedkoop en beschikbaar, en Nederland exporteerde ook grote hoeveelheden naar omliggende landen zoals Duitsland, België en Frankrijk.
Het Groningenveld: motor en probleemgebied
Het Groningenveld leverde decennialang een enorme bijdrage aan de staatsinkomsten. Via de zogeheten aardgasbaten ontving de Nederlandse staat honderden miljarden euro’s. Dit geld werd gebruikt voor de opbouw van de verzorgingsstaat, infrastructuur en publieke voorzieningen. De gaswinning had daarmee een directe invloed op de welvaart in Nederland.
Aan de gaswinning kleefde ook een groot nadeel. Door de winning van gas zakte de bodem in Groningen, wat leidde tot aardbevingen. Woningen en gebouwen raakten beschadigd, en inwoners van de provincie kampten jarenlang met onzekerheid over de veiligheid van hun huizen. Dit leidde uiteindelijk tot de beslissing om de winning in Groningen drastisch te verlagen en daarna volledig te stoppen. In 2023 werd de winning uit het Groningenveld grotendeels stilgelegd, en in 2024 definitief beëindigd.
Aardgas in Nederland: gebruik en infrastructuur
Nederland telt een uitgebreid ondergronds gasleidingnetwerk. Bijna alle woningen waren lange tijd aangesloten op het gasnet, wat aardgas tot de dominante energiebron voor verwarming en koken maakte. Het Nederlandse gasnet is een van de dichtstbijzijnde en meest uitgebreide van Europa.
Het gas dat Nederland nu gebruikt, komt steeds meer uit het buitenland. Via pijpleidingen wordt gas geïmporteerd uit landen als Noorwegen en Rusland (al is de afhankelijkheid van Russisch gas na 2022 sterk afgenomen). Daarnaast importeert Nederland vloeibaar aardgas (LNG) via de LNG-terminal in de haven van Rotterdam. De positie als gashandelsland blijft daarmee bestaan, ook al daalt de eigen productie.
De afbouw van aardgas in Nederland
De Nederlandse overheid heeft besloten dat nieuwbouwwoningen niet meer op aardgas worden aangesloten. Dit geldt al voor woningen gebouwd na 1 juli 2018. Voor bestaande woningen is het plan om het aardgas gefaseerd te vervangen door alternatieven zoals warmtepompen, stadsverwarming en groen gas. Gemeenten stellen hiervoor transitievisies warmte op, waarin ze per wijk aangeven wanneer en hoe de overstap plaatsvindt.
De overstap van aardgas brengt kosten met zich mee. Voor huishoudens gaat het om investeringen in isolatie, een warmtepomp of een aansluiting op een warmtenet. De rijksoverheid biedt subsidies via regelingen als de ISDE (Investeringssubsidie Duurzame Energie) om deze kosten te verlagen. Toch is de omschakeling voor veel mensen een flinke stap, zowel financieel als praktisch.
Groen gas als toekomst?
Naast het afbouwen van aardgas zet Nederland in op groen gas, ook wel biogas of biomethaan genoemd. Dit gas wordt gemaakt uit organisch afval, mest of gewassen en kan in het bestaande gasnet worden gebruikt. Groen gas heeft als voordeel dat de bestaande gasinfrastructuur grotendeels bruikbaar blijft. De productie van groen gas in Nederland groeit, maar is vooralsnog lang niet genoeg om aardgas volledig te vervangen. Deskundigen zien groen gas eerder als aanvulling dan als volwaardige vervanging.
Veelgestelde vragen over aardgas in Nederland
Wanneer is aardgas in Nederland ontdekt?
De eerste aardgasvondst in Nederland dateert van 1948, bij Coevorden. De grote ontdekking bij Slochteren volgde in 1959.
Wanneer stopt de gaswinning in Groningen?
De winning uit het Groningenveld is in 2024 definitief beëindigd vanwege aardbevingsproblematiek.
Moet mijn huis van het gas af?
Nieuwe woningen worden al niet meer op gas aangesloten. Voor bestaande woningen geldt een gefaseerde aanpak per gemeente. De exacte planning verschilt per wijk en per gemeente.
Kan ik subsidie krijgen voor de overstap van aardgas?
Ja, via de ISDE-regeling van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) kun je subsidie aanvragen voor bijvoorbeeld een warmtepomp of zonneboiler.
Aardgas heeft Nederland meer dan zeventig jaar van betaalbare energie voorzien en speelde een grote rol in de economische ontwikkeling van het land. De keerzijde, de aardbevingen in Groningen en de klimaatgevolgen van fossiele brandstoffen, heeft de politieke en maatschappelijke koers veranderd. De omschakeling is ingezet, maar vraagt nog jaren van aanpassing van huishoudens, gemeenten en de energiesector.
