Aardgas wordt gewonnen door boorgaten te slaan naar ondergrondse gasvelden, waar het gas onder druk opgesloten zit in poreuze gesteentelagen. Zodra zo’n boorput de gasreservoir bereikt, stroomt het gas door het drukverschil vanzelf omhoog naar het oppervlak. Daar wordt het gezuiverd en via pijpleidingen getransporteerd naar huishoudens en bedrijven.
Hoe ontstaat aardgas?
Aardgas is een fossiele brandstof die miljoenen jaren geleden is ontstaan. Resten van planten en dieren zakten naar de bodem van zeeën en meren, werden bedekt met lagen zand en klei, en kwamen onder hoge druk en temperatuur te staan. Door dat proces werden de organische resten langzaam omgezet in koolwaterstoffen, waaronder aardgas. Het gas zocht vervolgens zijn weg omhoog door poreuze gesteentelagen totdat het werd tegengehouden door een ondoordringbare laag, zoals kleisteen of zout. Daar hoopte het zich op tot een gasreservoir.
De diepte van zo’n reservoir verschilt per locatie. In Nederland lagen de grote gasvelden, zoals het Groningenveld, op een diepte van ongeveer twee tot drie kilometer. Kleine velden kunnen ondieper liggen; velden op zee soms juist dieper.
Hoe wordt aardgas gewonnen: de stappen
Het winningsproces bestaat uit een aantal herkenbare stappen die bij elk gasproject terugkomen.
- Opsporen van het reservoir. Geofysici brengen de ondergrond in kaart met seismisch onderzoek. Daarbij worden geluidsgolven de grond in gestuurd; de weerkaatsing van die golven geeft een beeld van de gesteentelagen en mogelijke gasreservoirs.
- Proefboring. Als seismisch onderzoek een veelbelovende locatie aanwijst, wordt een proefboorput geboord. Hiermee wordt bevestigd of er gas aanwezig is en hoeveel.
- Productieboring. Is de hoeveelheid gas groot genoeg, dan worden productieputten geboord. Moderne boortechnieken maken het mogelijk om schuin of horizontaal te boren, zodat een groot deel van het reservoir vanuit één locatie bereikt wordt.
- Omhoogstromen van het gas. Het gas staat in het reservoir onder druk. Doordat de druk boven de grond lager is, stroomt het gas vanzelf omhoog via de boorput. Stijgt de druk in het reservoir niet meer voldoende, dan kunnen compressoren worden ingezet om het gas omhoog te pompen.
- Scheiding en zuivering. Ruwe aardgas bevat naast methaan ook water, zand, zwavelverbindingen en soms andere gassen. Op de productielocatie worden deze stoffen gescheiden en verwijderd, zodat het gas aan de kwaliteitseisen voldoet.
- Transport via pijpleidingen. Het gezuiverde gas gaat via een netwerk van pijpleidingen naar het distributienet, en van daaruit naar de eindgebruiker.
Winning op land en op zee
Aardgas wordt zowel op land als op zee gewonnen. Op land staat een boorinstallatie direct op de locatie van het gasveld. De installatie is na het boren relatief compact: wat overblijft is een kleine productie-installatie met een paar leidingen en meetapparatuur. In dichtbevolkte gebieden, zoals in Nederland, wordt vaak schuin geboord vanuit één punt om zo meerdere plekken in het reservoir te bereiken zonder een groot oppervlak te gebruiken.
Offshore gaswinning, dus op zee, werkt met boorplatforms die op poten op de zeebodem staan of drijvend worden verankerd. Het gas wordt dan via pijpleidingen op de zeebodem naar de kust getransporteerd. Offshore winning is technisch ingewikkelder en duurder dan winning op land, maar veel gasvelden in de Noordzee zijn zo groot dat het toch rendabel is.
Kleine velden en putdaling
Nederland heeft na de afbouw van de gaswinning in Groningen ingezet op zogenoemde kleine velden, verspreid over het land en de Noordzee. Deze velden bevatten minder gas per locatie, maar zijn samen goed voor een aanzienlijk volume. Een aandachtspunt bij gaswinning is bodemdaling. Als gas uit een reservoir wordt gehaald, neemt de druk af en kunnen de gesteentelagen iets inzakken. In Groningen leidde dat tot aardbevingen en merkbare schade aan gebouwen. Bij kleine velden is de daling doorgaans beperkter, maar het blijft een factor die meegewogen wordt in de vergunningverlening.
Van put tot gaskraan: wat er nog tussen zit
Tussen de boorput en jouw gaskraan thuis zitten meerdere stappen. Het gas wordt via regionale pijpleidingen naar gasbehandelingsstations gebracht, waar druk en kwaliteit verder worden aangestuurd. Daarna gaat het naar het landelijk hogedruknet en uiteindelijk via het laagdruknet van de netbeheerder naar woningen en bedrijven. In dat hele traject wordt het gas gemeten, gecontroleerd en indien nodig bijgemengd met stikstof om de energie-inhoud op het juiste niveau te brengen.
De weg van ondergronds reservoir naar verwarmde woonkamer is dus een keten van boren, zuiveren, meten en transporteren. Elk onderdeel van die keten vraagt specifieke techniek en strikte controle, wat gaswinning tot een arbeidsintensief en technisch complex proces maakt.
