In 1959 werd bij Slochteren een van de grootste aardgasvelden ter wereld ontdekt. Daarmee begon de geschiedenis van de gaswinning in Groningen, een verhaal van enorme rijkdom, politieke keuzes en zware gevolgen voor de mensen die er wonen.
Hoe het begon: de eerste ontdekking van aardgas
Voor de gaswinning in Groningen is 1948 een belangrijk jaar. De Nederlandse Aardolie Maatschappij, kortweg de NAM, vond dat jaar voor het eerst aardgas in Nederland. Dat was een voorzichtig begin. De echte doorbraak kwam meer dan tien jaar later.
In 1959 boorde de NAM bij Slochteren, een klein dorp in de provincie Groningen, dieper dan ooit. Wat ze vonden, overtrof alle verwachtingen: een enorm gasveld onder de Groningse bodem. Het bleek het grootste aardgasveld van Europa. Voor Nederland leek dit een geschenk. Het land kon jarenlang profiteren van goedkoop eigen gas.
Van ontdekking naar grootschalige winning
Na de ontdekking duurde het niet lang voordat de winning op grote schaal begon. In de jaren zestig werden de eerste putten geboord en werd het gas via een netwerk van leidingen naar de rest van Nederland en het buitenland getransporteerd. De opbrengsten stroomden naar de Nederlandse staat. Het gas zorgde voor veel geld in de schatkist en hielp Nederland door economisch zware tijden.
De winning groeide in de jaren zeventig en tachtig sterk. Nederland exporteerde gas naar landen in heel West-Europa. Het Groningenveld was een van de belangrijkste energiebronnen van het continent. Tegelijk hoorde je in Groningen zelf weinig positiefs. De regio profiteerde nauwelijks van de opbrengsten, terwijl de gasputten wel in hun achtertuin stonden.
De eerste aardbevingen en de ontkenning
In 1986 deed zich iets voor wat veel mensen in Groningen al vreesden: de eerste aardbeving als gevolg van de gaswinning. De bodem zakte en scheurde doordat gas uit de grond werd gehaald. Huizen raakten beschadigd. Maar de politiek hield lang vol dat de gaswinning geen aardbevingen kon veroorzaken. Wetenschappers en bewoners werden jarenlang niet serieus genomen.
De aardbevingen bleven komen. Ze werden niet kleiner, maar groter. De spanningen in de regio liepen op. Bewoners zagen scheuren in muren en plafonds verschijnen. Sommige huizen werden onveilig verklaard. De schade was niet alleen aan gebouwen, maar ook aan het vertrouwen van mensen in de overheid en de NAM.
Het keerpunt: de beving bij Huizinge in 2012
Op 16 augustus 2012 trof een zware aardbeving het dorp Huizinge. Met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter was het de zwaarste beving tot dan toe in Groningen. Dit was een keerpunt. De discussie over de gaswinning kon niet langer worden genegeerd. Het Staatstoezicht op de Mijnen adviseerde de winning te verminderen.
In de jaren daarna werd duidelijk hoe groot het probleem was. Tienduizenden huizen in de provincie bleken schade te hebben. De overheid stelde schaderegelingen in, maar die verliepen traag en moeizaam. Bewoners voelden zich in de steek gelaten.
Afbouw van de gaswinning
Na jaren van druk vanuit de regio, wetenschappelijke rapporten en politiek debat besloot de overheid de gaswinning stap voor stap af te bouwen. De winning werd in meerdere stappen teruggebracht. In 2023 werd de productie uit het Groningenveld grotendeels stilgelegd. Het doel was om zo snel mogelijk volledig te stoppen met de winning uit dit veld.
De afbouw was een ingewikkeld proces. Nederland was nog steeds afhankelijk van gas, voor verwarming en industrie. Tegelijk groeide de druk om over te schakelen op duurzame energie. De oorlog in Oekraïne en de daarmee gepaard gaande energiecrisis zorgden voor een korte discussie over of de winning tijdelijk moest worden opgeschroefd, maar het besluit tot stoppen bleef overeind.
Wat de gaswinning Groningen heeft gebracht en gekost
De gaswinning heeft Nederland tientallen jaren van goedkope energie en enorme staatsinkomsten gebracht. Voor Groningen zelf was de balans anders. De provincie leverde de grond en de bevolking droeg de gevolgen, maar zag weinig van de opbrengsten terug in de eigen regio.
Duizenden Groningers moesten hun huis laten versterken of verlaten. Schadeafhandeling duurde voor velen jarenlang. Dat liet diepe sporen achter. De gaswinning in Groningen is daarmee niet alleen een verhaal over energie en economie, maar ook over de verhouding tussen een rijke overheid en een regio die de rekening betaalde.
Veelgestelde vragen
Wanneer begon de gaswinning in Groningen?
De gaswinning in Groningen startte kort na de ontdekking van het gasveld bij Slochteren in 1959. In de jaren zestig begon de grootschalige winning. De NAM had al in 1948 voor het eerst aardgas in Nederland gevonden, maar de echte productie in Groningen begon na de vondst bij Slochteren.
Wanneer was de eerste aardbeving door de gaswinning in Groningen?
De eerste aardbeving in Groningen als gevolg van de gaswinning vond plaats in 1986. Lange tijd ontkende de politiek dat de gaswinning en de aardbevingen met elkaar samenhingen. Pas na de zware beving bij Huizinge in 2012 werd dat verband breed erkend.
Waarom heeft Groningen zelf weinig geprofiteerd van het gas?
De opbrengsten van de gaswinning gingen grotendeels naar de Nederlandse staat en de betrokken oliemaatschappijen. Groningen als regio zag weinig van dat geld terug in de eigen infrastructuur of voorzieningen. De bevolking droeg wel de gevolgen, zoals schade aan woningen en onzekerheid door aardbevingen.
Wanneer is de gaswinning in Groningen gestopt?
In 2023 werd de productie uit het Groningenveld grotendeels stilgelegd. De overheid had in de jaren daarvoor de winning al stapsgewijs teruggebracht, mede door druk vanuit de regio en adviezen van toezichthouders. Het definitieve doel was om volledig te stoppen met winning uit het Groningenveld.
