Gaswinning heeft Nederland decennialang welvaart gebracht, maar ook diepe sporen nagelaten in de grond én in het leven van mensen. Wat begon als een geweldige ontdekking, groeide uit tot een van de meest besproken onderwerpen in Nederland. Hoe is het zover gekomen? En wat zijn de gevolgen voor de mensen die er midden in zitten?
De ontdekking die alles veranderde
In 1948 vond de Nederlandse Aardolie Maatschappij, beter bekend als de NAM, voor het eerst aardgas in Nederland. Maar de echte doorbraak kwam in 1959, toen bij Slochteren in Groningen een gigantisch gasveld werd ontdekt. Het bleek het grootste aardgasveld van Europa. Voor Nederland leek dit een gouden greep: het land had plotseling een enorme energiebron onder de grond liggen. De overheid en de oliemaatschappijen sloegen al snel de handen ineen. Shell en Esso, samen met de staat, begonnen op grote schaal met het oppompen van aardgas. Vanaf de jaren zestig stroomde het gas de huizen van miljoenen Nederlanders binnen. Koken op aardgas werd normaal, en de verwarming volgde snel. Nederland verdiende tientallen miljarden euro’s aan de verkoop van het gas, zowel in eigen land als aan het buitenland.
De keerzijde van de aardgasbonanza
Al vrij snel na de start van de winning werden er signalen opgevangen die zorgen baarden. In 1986 vond de eerste aardbeving in Groningen plaats die verband hield met het oppompen van aardgas. Wanneer gas uit de grond wordt gehaald, ontstaan er lege ruimtes onder de aarde. De bodem zakt dan in, wat trillingen veroorzaakt. Lange tijd hielden politici vol dat er geen verband was tussen de bevingen en de gasproductie. Bewoners die klaagden over scheuren in hun muren, kregen weinig gehoor. Pas na de zware aardbeving bij Huizinge in 2012, met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter, kon de overheid de relatie niet langer ontkennen. Duizenden huizen bleken beschadigd. Mensen voelden zich onveilig in hun eigen woning. De schade liep in de miljarden euro’s, maar de afhandeling daarvan verliep moeizaam en langzaam. Veel Groningers voelden zich in de steek gelaten door Den Haag.
Het besluit om te stoppen met de aardgasproductie
Onder druk van de bevingen, de publieke opinie en rapporten van wetenschappers besloot de Nederlandse overheid de productie stap voor stap te verminderen. In 2018 werd aangekondigd dat de gasproductie in Groningen zo snel mogelijk zou worden afgebouwd. Dat was een historische beslissing, want het Groningenveld was jarenlang de kurk waarop de Nederlandse energievoorziening dreef. In 2023 werd de winning officieel stopgezet, op kleine hoeveelheden voor noodgevallen na. Het gasveld in Groningen is daarmee grotendeels gesloten. Nederland is nu bezig met een grote omschakeling: huizen worden van het aardgas afgekoppeld en overgezet op andere vormen van verwarming, zoals warmtepompen of stadsverwarming. Dat gaat niet van de ene op de andere dag. Veel huishoudens staan voor hoge kosten en ingewikkelde keuzes.
De toekomst van energie in Nederland
De periode van goedkoop aardgas uit eigen bodem is voorbij. Nederland zoekt nu naar andere manieren om in zijn energiebehoefte te voorzien. Wind, zon en waterstof staan hoog op de agenda. Tegelijk importeert Nederland nog steeds gas uit andere landen, zoals Noorwegen en via vloeibaar aardgas uit verder gelegen regio’s. De overgang naar schone energie is een uitdaging voor zowel huishoudens als bedrijven. De lessen uit Groningen zijn daarbij hard maar duidelijk: snelle winst op korte termijn kan op lange termijn grote schade aanrichten. De mensen in Groningen betaalden een hoge prijs voor de welvaart die het hele land genoot. Die erkenning komt er steeds meer, ook vanuit de politiek, al vinden velen dat dit veel te lang heeft geduurd.
Veelgestelde vragen
Waarom veroorzaakt het oppompen van aardgas aardbevingen?
Als aardgas uit de grond wordt gehaald, ontstaat er een leegte onder de aardbodem. De grondlagen daarboven zakken dan langzaam in. Dat inzakken gaat niet altijd geleidelijk: soms verschuift de grond plotseling, wat een aardbeving veroorzaakt. In Groningen leidde dat jarenlang tot schade aan woningen en gebouwen.
Hoeveel geld heeft Nederland verdiend aan het Groningse aardgas?
Nederland heeft in totaal naar schatting meer dan 400 miljard euro verdiend aan de verkoop van aardgas uit het Groningenveld. Dat geld vloeide grotendeels naar de staatskas. Een klein deel daarvan kwam terecht in de regio Groningen zelf.
Wanneer is de gaswinning in Groningen officieel gestopt?
De grootschalige gasproductie in Groningen is in 2023 officieel beëindigd. De overheid hield een kleine reserve achter voor uitzonderlijke situaties, zoals een zeer strenge winter. Het gasveld is daarmee voor gewone productie gesloten.
Wat gebeurt er nu met de beschadigde huizen in Groningen?
Huizen die schade hebben opgelopen door de aardbevingen worden hersteld of versterkt. In sommige gevallen worden woningen volledig gesloopt en herbouwd. De afhandeling van schade verloopt via het Instituut Mijnbouwschade Groningen. Veel bewoners vinden het proces nog steeds te traag en te ingewikkeld.
