Waterstof is alleen duurzaam als het geproduceerd wordt met groene energie. Dat klinkt simpel, maar in de praktijk is het grootste deel van het waterstof dat nu beschikbaar is verre van groen. Of waterstof écht duurzaam is, hangt volledig af van hoe het gemaakt wordt.
Waterstof is geen energiebron, maar een energiedrager
Een veelgemaakte vergissing is denken dat waterstof een energiebron is, zoals zonne-energie of wind. Dat klopt niet. Waterstof is een energiedrager: je slaat er energie in op, en die energie komt vrij bij verbranding of gebruik in een brandstofcel. Om waterstof te maken, heb je altijd energie nodig van elders. Daarmee staat of valt de duurzaamheid van waterstof volledig.
Vergelijk het met een accu: een batterij is ook niet “groen” of “vervuilend” op zichzelf. Het hangt af van hoe je hem oplaadt. Laad je hem op met zonnepanelen? Dan is het schoon. Laad je hem op met een kolencentrale? Dan niet. Bij waterstof werkt dat precies zo.
De kleurcode die alles zegt: grijs, blauw en groen waterstof
In de energiesector onderscheiden experts waterstof op basis van hoe het wordt gemaakt. Die kleurcodes laten direct zien hoe duurzaam een bepaald type is.
- Grijs waterstof wordt gemaakt uit aardgas via een proces dat “steamreforming” heet. Daarbij komt veel CO2 vrij. Dit is veruit de meest gebruikte variant en is dus niet duurzaam.
- Blauw waterstof wordt ook uit aardgas gemaakt, maar de uitgestoten CO2 wordt afgevangen en opgeslagen (CCS). Dit is een stuk schoner dan grijs, maar nog niet volledig emissievrij en afhankelijk van fossiele grondstoffen.
- Groen waterstof wordt gemaakt door water te splitsen met behulp van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, zoals zonne- of windenergie. Dit heet elektrolyse. Er komen geen CO2-emissies bij vrij. Groen waterstof is de enige variant die echt duurzaam is.
Het probleem is de schaal. Groen waterstof is op dit moment nog relatief duur en weinig beschikbaar. Het overgrote deel van alle geproduceerde waterstof wereldwijd is grijs. Dat betekent dat waterstof vandaag de dag in de meeste gevallen nog niet duurzaam is in de praktijk, ook al is het potentieel er wel.
Is waterstof duurzaam als brandstof voor auto’s en verwarming?
Voor toepassingen zoals waterstofauto’s of waterstof als vervanging voor aardgas in de verwarming van huizen geldt hetzelfde principe. Als de waterstof groen is, dan is de toepassing schoon. Rijdt een auto op grijze waterstof, dan is de uitstoot over de hele keten juist hoger dan die van een moderne elektrische auto die oplaadt op groene stroom.
Bij huisverwarming op waterstof spelen extra vragen. De bestaande gasleidingen zijn in veel gevallen om te bouwen voor waterstof, maar de energie-efficiëntie van waterstof ligt lager dan die van directe elektrische verwarming via een warmtepomp. Je hebt meer energie nodig om hetzelfde warmteresultaat te bereiken. Vanuit puur duurzaamheidsoogpunt is een warmtepomp op groene stroom daarom efficiënter dan een waterstofketel op groene waterstof.
Wanneer is waterstof wél de beste duurzame keuze?
Waterstof is niet overal de mindere keuze. Er zijn sectoren waar het juist de meest logische duurzame optie is, namelijk daar waar directe elektrificatie moeilijk of onmogelijk is.
- Zware industrie: bij de productie van staal, chemicaliën en cement is waterstof als grondstof of brandstof veel moeilijker te vervangen door elektriciteit dan in het wegverkeer.
- Scheepvaart en luchtvaart: voor vliegtuigen en grote schepen is de energiedichtheid van batterijen nog lang niet groot genoeg. Groene waterstof of synthetische brandstoffen op basis van groene waterstof bieden hier perspectief.
- Opslag van energie: als er een overschot is aan zonne- of windenergie, kun je dat overschot omzetten in waterstof en later weer gebruiken. Zo kun je duurzame energie opslaan over langere periodes.
- Vrachtverkeer over lange afstanden: voor zware vrachtwagens en treinen zonder bovenleiding biedt waterstof voordelen ten opzichte van batterijen, met name door het snellere tanken en de langere actieradius.
De uitdagingen van groene waterstof
Groen waterstof is veelbelovend, maar de opschaling gaat niet vanzelf. De productie via elektrolyse is energieverslindend: je verliest bij omzetting altijd een deel van de energie. Bovendien zijn elektrolysers (de apparaten die water splitsen) nog relatief duur. Opslag en transport van waterstof zijn technisch lastiger dan bij aardgas: waterstof is een licht, vluchtig gas dat speciale tanks en leidingen vereist.
De kosten voor groene waterstof dalen wel. Naar schatting zijn de productiekosten in Europa in 2030 aanzienlijk lager dan nu in 2025, mede door goedkopere zonnepanelen en grotere elektrolysers. Maar echt concurrerend met fossiele brandstoffen is groene waterstof op dit moment nog niet zonder subsidiëring.
Veelgestelde vragen
Is waterstof CO2-vrij?
Niet automatisch. Groene waterstof is CO2-vrij in productie en gebruik. Grijze waterstof, de meest gebruikte variant, stoot juist veel CO2 uit bij de productie.
Is waterstof beter dan een elektrische auto?
Voor de gemiddelde automobilist niet, als de waterstof grijs is. Bij groene waterstof zijn de emissies vergelijkbaar met een elektrische auto op groene stroom, maar de energie-efficiëntie van een batterijvoertuig is hoger. Voor zwaar transport liggen de verhoudingen anders.
Kan ik mijn huis verwarmen op groene waterstof?
Technisch gezien wel, maar het is minder efficiënt dan een warmtepomp. Je hebt meer groene stroom nodig om dezelfde warmte te leveren via de waterstofroute dan via directe elektrische verwarming.
Waterstof is dus geen simpel ja of nee als het gaat om duurzaamheid. Het potentieel is er, zeker voor sectoren die moeilijk te elektrificeren zijn. Maar voor de meeste huishoudens en toepassingen hangt alles af van de vraag of het om groene waterstof gaat. Zolang het grootste deel van de productie nog op aardgas draait, is de werkelijkheid een stuk minder groen dan de belofte.
