De LEL van aardgas ligt op 5,0%. Dat betekent dat aardgas pas kan ontbranden of exploderen als de concentratie in de lucht minstens 5,0 volume-procent bedraagt. Zit je onder die grens, dan is er te weinig gas voor een explosie. Zit je erboven, dan wordt het gevaarlijk.
LEL staat voor Lower Explosive Limit, in het Nederlands ook wel de onderste explosiegrens of onderste ontvlammingsgrens genoemd. Het getal vertelt je bij welke minimale concentratie een brandbaar gas in de lucht kan ontbranden bij een ontstekingsbron. Voor aardgas geldt een specifiek explosief bereik, en die grenzen zijn de kern van veilige gasdetectie.
Explosiegrenzen van aardgas: 5,0% tot 16,0%
Aardgas is explosief wanneer de concentratie in de lucht zich bevindt tussen 5,0 en 16,0 volume-procent. Die onderste grens is de LEL (5,0%) en de bovenste grens heet de UEL (Upper Explosive Limit): 16,0%. Binnen dit bereik kan een kleine vonk of vlam genoeg zijn om een explosie te veroorzaken.
Boven de 16,0% is er te weinig zuurstof aanwezig ten opzichte van de hoeveelheid gas om een explosie te laten plaatsvinden. Dat klinkt misschien veilig, maar zodra die situatie verandert, bijvoorbeeld doordat er ventilatie optreedt en de concentratie daalt naar het explosieve bereik, ontstaat alsnog gevaar. Een te hoge concentratie is dus geen veilige situatie.
Onder de 5,0% is er te weinig gas voor ontbranding. Het gas is wel aanwezig, maar in een te dunne verhouding. Toch wil je ook hier op tijd ingrijpen, want concentraties kunnen snel stijgen.
Hoe werkt een LEL-meter bij aardgas?
Een LEL-meter meet de concentratie van brandbaar gas in de lucht en geeft die waarde weer als percentage van de LEL. Een meting van 50% LEL betekent niet dat er 50% gas in de lucht zit, maar dat de concentratie de helft van de onderste explosiegrens heeft bereikt. Bij aardgas is 50% LEL dus gelijk aan 2,5 volume-procent gas in de lucht.
Alarmen gaan bij LEL-meters doorgaans af bij 10% LEL (eerste alarm) en 20% LEL (tweede alarm). Zo krijg je vroegtijdig een waarschuwing, ruim vóórdat de concentratie het explosieve bereik bereikt. Dat geeft de tijd om de ruimte te ventileren, mensen te evacueren en de gasbron af te sluiten.
Meting in procenten van de LEL is een bewuste keuze: het maakt vergelijken eenvoudiger en de meters hoeven niet voor elk gas een apart bereik te tonen. Wel is het belangrijk dat de meter gekalibreerd is op het juiste gas. Een meter die is afgesteld op propaan geeft bij aardgas een andere uitslag, omdat de LEL-waarden per gas verschillen.
Wanneer is de LEL-waarde praktisch relevant?
In woningen, kantoren en industriële omgevingen waar aardgas aanwezig is, vormt kennis van de LEL de basis voor veilige detectie. Een gaslek hoeft niet meteen zichtbaar of ruikbaar te zijn. Aardgas bevat van nature weinig geur, maar gasleveranciers voegen een geurstof (mercaptaan) toe zodat lekkages merkbaar zijn. Die geur is echter géén betrouwbare maatstaf voor de concentratie.
Professionele installateurs, monteurs en veiligheidscoördinatoren gebruiken LEL-meters bij werkzaamheden in ruimtes waar gaslekkage mogelijk is. Denk aan technische kruipruimtes, kelders, stookruimtes en installatieschachten. Ook bij het inbedrijfstellen of afkoppelen van gasinstallaties is meting van het LEL-percentage standaard praktijk.
Voor particulieren is het goed te weten dat een eenvoudige gasmelder in huis niet altijd een LEL-percentage toont, maar simpelweg alarmeert boven een bepaalde drempel. De werking is hetzelfde principe: detectie ruim voor de 5,0%-grens, zodat er actietijd is.
Samenvatting: LEL aardgas in één oogopslag
- LEL aardgas: 5,0 volume-procent in de lucht
- UEL aardgas: 16,0 volume-procent in de lucht
- Tussen 5,0% en 16,0%: explosiegevaar bij elke ontstekingsbron
- LEL-meters alarmeren doorgaans al bij 10 tot 20% van de LEL (dus bij 0,5 tot 1,0% gas)
- Boven de UEL: geen explosie mogelijk, maar alsnog levensgevaarlijk
De LEL van aardgas is geen abstract getal. Het is de grens die bepaalt wanneer een ruimte met een gaslek acuut gevaarlijk wordt. Een goed gekalibreerde LEL-meter, tijdige alarmering en directe ventilatie zijn de drie praktische maatregelen die het risico beheersbaar houden.
