Een geïnduceerde aardbeving is een aardbeving die geen natuurlijke oorzaak heeft, maar ontstaat door menselijke activiteit. Waar gewone aardbevingen het gevolg zijn van bewegingen in de aardkorst door natuurlijke krachten, wordt een geïnduceerde aardbeving veroorzaakt door iets wat mensen doen in of met de bodem. In Nederland zijn dit soort aardbevingen vooral bekend door mijnbouwactiviteiten, zoals de gaswinning in Groningen.
Wat maakt een aardbeving geïnduceerd?
Bij een geïnduceerde aardbeving verstoort menselijke activiteit de spanningen in de ondergrond. De bodem bevindt zich normaal in een zeker evenwicht. Als dat evenwicht verstoort raakt, bijvoorbeeld doordat gas of vloeistof wordt onttrokken of juist in de grond wordt gepompt, kunnen aardlagen verschuiven. Die verschuiving voel je aan de oppervlakte als een aardbeving.
Het verschil met een natuurlijke aardbeving zit dus niet in hoe de trilling aanvoelt, maar in de oorzaak. Een geïnduceerde beving kan klein en nauwelijks merkbaar zijn, maar ook krachtig genoeg om schade aan gebouwen te veroorzaken.
Waardoor ontstaan geïnduceerde aardbevingen?
Er zijn verschillende menselijke activiteiten die geïnduceerde aardbevingen kunnen veroorzaken:
- Gaswinning: Als gas uit een reservoir wordt gepompt, krimpt de ondergrond. Daardoor kunnen breuklijnen in de bodem actief worden. Dit is de meest bekende oorzaak in Nederland.
- Mijnbouw: Het weghalen van kolen of andere mineralen creëert holtes in de aarde. De grond boven die holtes kan inzakken of verschuiven.
- Waterreservoirs: Grote stuwmeren oefenen enorme druk uit op de ondergrond. Die extra druk kan aardbevingen uitlokken.
- Geothermie: Bij het winnen van aardwarmte wordt water in de diepe ondergrond gepompt. Ook dit kan spanningen in de bodem veroorzaken.
- Injectie van afvalwater: Bij bepaalde vormen van diepe winning wordt afvalwater teruggepompt in de grond. Dit kan de wrijving langs breuken verlagen en zo een beving uitlokken.
Geïnduceerde aardbevingen in Nederland
In Nederland zijn geïnduceerde aardbevingen sterk verbonden met de aardgaswinning in de provincie Groningen. Door decennialange gaswinning uit het Groningenveld is de bodem gedaald en zijn honderden aardbevingen opgetreden. De aardbevingen in Groningen zijn het bekendste voorbeeld van geïnduceerde bevingen in Nederland en hebben geleid tot schade aan woningen en andere gebouwen.
De Commissie Mijnbouwschade behandelt in Nederland schademeldingen die het gevolg zijn van dit soort geïnduceerde aardbevingen. Bewoners kunnen bij deze commissie terecht als zij denken dat hun schade is veroorzaakt door mijnbouwactiviteiten.
Hoe verschilt een geïnduceerde aardbeving van een natuurlijke?
Voor iemand die de trilling voelt, is er weinig verschil. Beide typen aardbevingen geven een schudding van de grond en kunnen schade veroorzaken. Het belangrijkste onderscheid is de locatie en de diepte. Geïnduceerde aardbevingen hebben vaak een ondiepere bron dan natuurlijke aardbevingen. Daardoor voelt de trilling aan de oppervlakte soms heftiger aan, ook bij een relatief lage kracht op de schaal van Richter. Bovendien treden ze vaker op in gebieden waar de bodem van nature stabiel is en mensen niet gewend zijn aan bevingen.
Wil je weten of een aardbeving geïnduceerd was? Seismologen kijken daarvoor naar de locatie van het epicentrum, de diepte van de bron en de relatie met bekende mijnbouwlocaties of andere menselijke activiteiten in de buurt.
Een geïnduceerde aardbeving is kortom geen toeval van de natuur, maar een direct gevolg van wat mensen met de ondergrond doen. Dat maakt het ook een onderwerp waar verantwoordelijkheid en schadevergoeding een grote rol spelen, zeker in gebieden zoals Groningen waar bewoners al jaren met de gevolgen leven.
