Aardgas is lichter dan lucht, niet zwaarder. Dat is een belangrijk verschil met veel andere brandbare gassen en dampen. Het hoofdbestanddeel van aardgas is methaan, en methaan heeft een soortelijk gewicht dat lager is dan dat van lucht. Daardoor stijgt aardgas op als het ontsnapt, in plaats van zich op de grond op te hopen.
Waarom is aardgas lichter dan lucht?
De verklaring zit in de molecuulsamenstelling. Aardgas bestaat voor het grootste deel uit methaan (CH4). Methaan heeft een molecuulgewicht van ongeveer 16 gram per mol. Lucht bestaat hoofdzakelijk uit stikstof en zuurstof en heeft een gemiddeld molecuulgewicht van ongeveer 29 gram per mol. Omdat methaan dus veel lichter is dan de gemiddelde luchtmolecule, stijgt het gas omhoog zodra het vrijkomt.
Ter vergelijking: propaan en butaan, die je in campinggasflessen en bepaalde verwarmingsinstallaties vindt, zijn wél zwaarder dan lucht. Die gassen zakken juist naar de grond en verzamelen zich in kelders, putten of lage ruimtes. Dat maakt ze in bepaalde situaties gevaarlijker dan aardgas, omdat het gas zich ophoopt op plaatsen waar je het minder snel opmerkt.
Is aardgas zwaarder dan lucht als het vloeibaar is?
In vloeibare vorm (LNG, ofwel vloeibaar aardgas) is aardgas wél zwaarder dan water, maar dat is een andere vergelijking. Als vloeibaar aardgas vrijkomt en verdampt, is het in de eerste seconden tijdelijk zwaarder dan lucht omdat het extreem koud is (rond de min 162 graden Celsius). Koude gassen zijn dichter dan warme gassen. Zodra het gas opwarmt tot omgevingstemperatuur, wordt het al snel lichter dan lucht en stijgt het alsnog op. Dit is vooral relevant bij grote industriële opslag van LNG, niet in de woonsituatie.
Wat betekent dit voor de veiligheid?
Omdat aardgas omhoog stijgt, verdunt het snel als er voldoende ventilatie is. Bij een gaslek in een goed geventileerde ruimte of buiten verspreidt het gas zich snel en neemt de concentratie af. Dat is een veiligheidsvoordeel ten opzichte van zwaardere gassen zoals benzinedampen of propaan, die zich kunnen opstapelen op de grond of in slecht geventileerde hoeken.
Toch is aardgas niet zonder risico. In een afgesloten, slecht geventileerde ruimte, zoals een badkamer of kelder zonder ramen, kan de concentratie snel oplopen. Aardgas is brandbaar bij een concentratie tussen ruwweg 5% en 15% in de lucht. Onder de 5% is er te weinig gas om te ontbranden; boven de 15% is er te weinig zuurstof. Juist in die middenzone is een vonk of vlam gevaarlijk.
Aardgas is op zichzelf reukloos. Gasleveranciers voegen daarom een zwavelverbinding toe (mercaptaan), zodat je een gaslek kunt ruiken aan een typische “rotte eieren”-geur. Ruik je gas? Open dan ramen en deuren, gebruik geen lichtschakelaar of telefoon in de ruimte, blus open vuur en verlaat het gebouw.
Kort samengevat: aardgas is lichter dan lucht, stijgt op bij een lek en verdunt daardoor relatief snel. Dat maakt het in open of geventileerde ruimtes minder gevaarlijk dan zwaardere brandbare gassen, maar in afgesloten ruimtes blijft voorzichtigheid altijd geboden.
